Farzand tug'ilgach, ko'p onalar ishlay olmay qoladi. Ba'zan er esa oilaga pul bermay qo'yadi. Bunday holatda bola 3 yoshga to'lguncha aliment faqat bolaga emas, onaning o'ziga ham undirilishi mumkin.
Qonunchilikda nima deyilgan?
Nikohda turgan xotin eridan aliment ola oladimi?
Ha. Er-xotin bir-biriga moddiy yordam berishi shart. Er yordam bermasa, homilador xotin yoki bola 3 yoshga to'lmagan ona sud orqali aliment talab qiladi. Bunda er yordam berishga qodir bo'lishi kerak.
Manba: O'zbekiston Respublikasining Oila kodeksi, 117-modda.
Ajrashgandan keyin ham shu huquq qoladimi?
Ha. Sobiq xotin homiladorlik davrida va bola tug'ilgan kundan boshlab 3 yil davomida sobiq eridan aliment so'ray oladi. Sobiq erda yetarli mablag' bo'lishi kerak. Sobiq er-xotin miqdorni o'zaro kelishib ham belgilashi mumkin.
Manba: O'zbekiston Respublikasining Oila kodeksi, 118-modda.
Onaga qancha aliment belgilanadi?
Bola alimentidan farqli, bu yerda ulush (1/4, 1/3) yo'q. Sud har oy to'lanadigan aniq summani belgilaydi. Bunda ikki tomonning moddiy va oilaviy ahvoli hisobga olinadi. Summa mehnatga haq to'lashning eng kam miqdori (MHTEKM) 11,75 foizidan kam bo'lmaydi.
Manba: O'zbekiston Respublikasining Oila kodeksi, 119-modda.
Aliment miqdori vaqt o'tib oshadimi?
Ha. Sud summani MHTEKMning ma'lum qismi sifatida belgilaydi. MHTEKM oshsa, aliment ham shunga mos oshadi. Masalan, "MHTEKMning yarmi" deb yozilgan bo'lsa, summa har safar o'zi qayta hisoblanadi.
Manba: O'zbekiston Respublikasining Oila kodeksi, 144-modda.
Aliment qaysi kundan hisoblanadi?
Sudga murojaat qilingan kundan. O'tgan oylar uchun faqat bitta holatda undiriladi: siz avval pul olishga harakat qilgansiz, er esa to'lashdan bosh tortgan. Buni sud aniqlasa, o'tgan davr uchun 3 yil doirasida undiriladi.
Manba: O'zbekiston Respublikasining Oila kodeksi, 136-modda.
To'lov qachon tugaydi?
Aliment olish uchun asos bo'lgan shart tugaganda. Bu holatda — bola 3 yoshga to'lganda. Shundan keyin er sudga aliment to'lashdan ozod qilishni so'rab murojaat qilishi mumkin.
Manba: O'zbekiston Respublikasining Oila kodeksi, 121-modda.
Bola alimenti va ona alimenti: farqi nimada?
| Bola uchun aliment | Ona uchun aliment | |
|---|---|---|
| Kimga to'lanadi | Bolaning ta'minotiga | Onaning o'z ta'minotiga |
| Miqdor | Daromadning 1/4, 1/3 yoki 1/2 qismi | Sud belgilagan qat'iy summa |
| Eng kam miqdor (2026-yil 1-sentabrdan) | 360 400 so'm (MHTEKMning 26,5%) | 159 800 so'm (MHTEKMning 11,75%) |
| Qachongacha | Bola 18 yoshga to'lguncha | Bola 3 yoshga to'lguncha |
| Sudga murojaat | Nizo bo'lmasa — sud buyrug'i | Da'vo arizasi |
Hisob uchun asos: 2026-yil 1-sentabrdan MHTEKM oyiga 1 360 000 so'm.
Bola 3 yoshga to'lguncha aliment qanday undiriladi?
- Avval kelishib ko'ring. Er bilan miqdor va muddatni yozma kelishuvga yozing. Uni notariusda tasdiqlating. Bunday kelishuv ijro varaqasi kuchiga ega, ya'ni sud qarori kabi majburiy ijro etiladi.
- Hujjatlarni yig'ing. Pasport, nikoh yoki ajrashganlik guvohnomasi, bolaning tug'ilganlik guvohnomasi kerak. Homilador bo'lsangiz — tibbiy ma'lumotnoma. Erning ish joyi va daromadi haqida bilganlaringizni ham yozing.
- Da'vo arizasini yozing. Arizada summani so'mda emas, MHTEKMning ulushida so'rang. Masalan: "MHTEKMning 0,5 baravari miqdorida". Bola alimentini ham shu arizada so'rash mumkin.
- Sudga topshiring. Ariza fuqarolik ishlari bo'yicha tuman (shahar) sudiga beriladi. O'zingiz yashaydigan joydagi sudga berishingiz mumkin. Elektron shaklda my.sud.uz orqali yuborsa bo'ladi.
- Davlat boji to'lamaysiz. Aliment undirish da'volari bo'yicha da'vogar davlat bojidan ozod qilingan. Ya'ni 0 so'm.
- Qarorni ijroga yuboring. Er ixtiyoriy to'lamasa, Majburiy ijro byurosi alimentni uning ish haqidan ushlab beradi.
Agar ajrashish ishi sudda ko'rilayotgan bo'lsa, ona alimentini shu ishning o'zida talab qilish mumkin. Sud bu masalani ajrashish haqidagi qarorda hal qiladi.
Misol: Dilnoza qancha oladi?
Dilnozaning o'g'li Ozod 2026-yil 10-martda tug'ildi. Eri Sardor oyiga 8 000 000 so'm maosh oladi. U oilani tashlab ketgan va pul bermayapti.
Dilnoza 2026-yil 2-noyabrda sudga da'vo arizasi berdi. U ikki talab qo'ydi: bola uchun va o'zi uchun aliment. Faraz qilaylik, sud ikkalasini qanoatlantirdi.
| To'lov | Hisob | Oyiga |
|---|---|---|
| Ozod uchun aliment | 8 000 000 × 1/4 | 2 000 000 so'm |
| Dilnoza uchun aliment | 1 360 000 × 0,5 (MHTEKMning yarmi) | 680 000 so'm |
| Jami | 2 680 000 so'm |
Dilnoza o'zi uchun alimentni 2026-yil 2-noyabrdan 2029-yil 10-martgacha oladi. Ozod uchun aliment esa u 18 yoshga to'lguncha davom etadi. Ona alimenti miqdorini sud har bir ishda alohida belgilaydi, misoldagi summa taxminiy.
Ko'p uchraydigan xatolar
- Faqat bola alimentini so'rash. Ona alimenti o'z-o'zidan belgilanmaydi. Uni arizada alohida talab qilish kerak.
- Kutib yurish. Aliment murojaat qilingan kundan hisoblanadi. Bola 3 yoshga to'lgach, bu huquq umuman tugaydi.
- Summani faqat so'mda yozish. MHTEKMning ulushida so'rasangiz, aliment eng kam ish haqi bilan birga oshib boradi.
- Og'zaki kelishuvga ishonish. Notariusda tasdiqlanmagan kelishuvni majburan ijro ettirib bo'lmaydi.
- Sud buyrug'i so'rash. Buyruq tartibi faqat bola alimenti uchun. Ona alimenti da'vo arizasi bilan so'raladi.
Ko'p beriladigan savollar
Nikohimiz faqat masjidda o'qilgan bo'lsa, ona alimenti olamanmi?
Yo'q. Diniy marosim bilan tuzilgan nikoh huquqiy ahamiyatga ega emas. Er-xotin aliment majburiyati faqat FHDYOda qayd etilgan nikohda paydo bo'ladi. Lekin otalik belgilansa, bola uchun aliment olasiz.
Homiladorlik paytida murojaat qilsam bo'ladimi?
Ha. Aliment olish huquqi homiladorlik davridan boshlanadi. Arizaga homiladorlikni tasdiqlovchi tibbiy ma'lumotnomani qo'shing.
Erim chet elda ishlasa, aliment undiriladimi?
Ha. Aliment O'zbekistonda va chet elda olingan barcha daromaddan ushlanadi. Chet el valyutasidagi daromad Markaziy bank kursida so'mga aylantiriladi.
Bolam nogironligi bo'lsa, 3 yoshdan keyin ham olamanmi?
Ha. Nogironligi bo'lgan bolani parvarish qilayotgan muhtoj ona u 18 yoshga to'lguncha aliment olishi mumkin. Bolalikdan I guruh nogironligi bo'lsa, muddat cheklanmagan.
Er sud qarorini bajarmasa nima bo'ladi?
Kechiktirilgan har bir kun uchun to'lanmagan summaning 0,1 foizi miqdorida neustoyka, ya'ni jarima to'lov hisoblanadi. Uni ham sizga undirib beradi. Majburiy ijro byurosi qarzni ish haqi, bank hisobi va mol-mulkdan undiradi.
Huquqiy asoslar
- O'zbekiston Respublikasining Oila kodeksi (1998-yil 30-apreldagi 607-I-son Qonun bilan tasdiqlangan) — 13, 44, 104, 117, 118, 119, 121, 131, 136, 142, 144-moddalar.
- O'zbekiston Respublikasining "Davlat boji to'g'risida"gi Qonuni (2020-yil 6-yanvar, O'RQ-600-son).
- O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi.
Vaziyatingiz boshqacha bo'lsa, savolingizni yuboring — yurist 24 soat ichida javob beradi. Aliment undirish to'g'risidagi da'vo arizasi namunasini "Hujjat namunalari" bo'limida topasiz.
Maqola 2026-yil 7-noyabr holatidagi qonunchilik asosida tayyorlangan va umumiy ma'lumot uchun. Aniq vaziyatingiz bo'yicha yuristga murojaat qiling.